Bệnh lem lép hạt trên lúa là một trong những bệnh phổ biến và gây thiệt hại nghiêm trọng trong sản xuất lúa. Bệnh thường xuất hiện trong giai đoạn lúa trổ bông đến chín sữa, làm hạt lúa không phát triển đầy đủ, vỏ trấu đổi màu từ vàng nâu đến đen, dẫn đến giảm năng suất và chất lượng gạo.
Nếu không quản lý tốt, bệnh có thể gây thất thu lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế của nông dân.
1. Nguyên nhân gây bệnh
Bệnh lem lép hạt xuất hiện chủ yếu từ thời kỳ lúa trổ bông đến chín sữa, do nhiều tác nhân gây ra:
-
Vi khuẩn: Pseudomonas glumae hay còn gọi Burkholderia glumae, gây lép vàng, thối hạt, tạo vết bệnh trên vỏ trấu hoặc làm hạt mất phôi.
-
Nấm bệnh: Có khoảng 12 loại nấm quan trọng như Alternaria padwickii, Bipolaris oryzae, Fusarium sp., Curvularia lunata, Pyricularia oryzae,… làm lép đen, nấm phát triển trên vỏ hạt, tạo lớp phấn trắng hoặc hồng.
-
Côn trùng: Nhện gié, bọ xít chích hút giai đoạn đòng trổ, giảm khả năng thụ phấn, làm hạt lép.
- Điều kiện môi trường bất lợi: Nhiệt độ thấp, ẩm cao, mưa kéo dài, sương mù, ruộng bị phèn mặn hoặc đất nghèo dinh dưỡng.
-
Kỹ thuật canh tác không hợp lý: Gieo sạ quá dày, bón thừa phân đạm, mật độ cây cao tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển
2. Dấu hiệu nhận biết
-
Lép vàng: Hạt bị vi khuẩn tấn công, phôi thối, vỏ màu vàng nhạt hoặc xanh nhạt; nhánh gié đứng thẳng nhưng nhẹ hơn
-
Lép đen: Hạt bị nấm tấn công, vỏ chuyển nâu, nâu đen hoặc đen toàn bộ, xuất hiện lớp phấn trắng hoặc hồng khi độ ẩm cao
-
Hạt bị lép lửng: Bên trong ít gạo hoặc không có gạo, hạt mềm, dễ gãy.
Trường hợp nặng, toàn bộ bông lúa đứng thẳng, nhiều hạt bị lép hoặc biến màu, đôi khi có mùi hôi.
3. Hậu quả
-
Giảm năng suất từ 50-75%, chất lượng gạo kém, giảm giá trị thương phẩm.
-
Là nguồn bệnh cho vụ mùa tiếp theo nếu không quản lý đúng, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của nông dân
